تخم مرغ یکی از مهمترین منابع غذایی انسان است که در دو نوع خوراکی و نطفه دار در بازار عرضه میشود. تخم مرغ نطفه دار تخمی است که از طریق جفتگیری مرغ و خروس بارور شده و در شرایط مناسب میتواند به جوجه تبدیل شود. با توجه به اینکه این نوع تخم ممکن است حاوی جنین در حال رشد باشد، بسیاری از افراد درباره حکم شرعی مصرف آن سوال دارند. در این مقاله، حکم تخم مرغ نطفه دار را از دیدگاه فقهی بررسی کرده و نظرات مختلف علما و مراجع تقلید را مورد تحلیل قرار میدهیم.
تخم مرغ نطفه دار، تخمی است که در اثر جفتگیری مرغ و خروس بارور شده و حاوی سلولهای جنینی است. این تخم اگر در شرایط طبیعی یا دستگاه جوجهکشی قرار بگیرد، پس از ۲۱ روز میتواند به جوجه تبدیل شود.
فقها و علمای اسلامی در مورد مصرف تخم مرغ نطفه دار نظرات مختلفی دارند که بر اساس مراحل رشد نطفه، تغییرات درون تخم و تأثیر آن بر طهارت و حلیت بررسی میشود.
در روزهای اول پس از تخمگذاری، نطفه هنوز به مرحلهای نرسیده است که بتوان آن را جنین نامید. در این مرحله، اکثر علما معتقدند که مصرف تخم مرغ نطفه دار بدون اشکال است، زیرا هنوز تغییری در بافت آن ایجاد نشده و از نظر شرعی تفاوتی با تخم مرغ معمولی ندارد.
در صورتی که نطفه درون تخم شروع به رشد کرده باشد اما هنوز اعضای بدن آن به وضوح شکل نگرفته باشند، برخی از علما همچنان مصرف آن را جایز میدانند. استدلال آنها این است که در این مرحله، تخم مرغ هنوز ماهیت غذایی خود را حفظ کرده و تفاوت چندانی با تخم معمولی ندارد. با این حال، برخی فقها توصیه میکنند که به دلیل وجود نطفه، از مصرف آن پرهیز شود.
اگر تخم مرغ نطفه دار به مرحلهای برسد که جنین به وضوح درون آن دیده شود، بسیاری از فقها مصرف آن را مکروه و در برخی موارد حرام میدانند. دلیل این فتوا آن است که در این مرحله، جنین دارای روح شده و مصرف آن از نظر شرعی میتواند مشکلساز باشد.
طبق فتوای آیتالله خامنهای، در صورتی که نطفه در مراحل ابتدایی باشد و هنوز جنین قابل تشخیص نباشد، مصرف آن اشکالی ندارد. اما اگر جنین به حدی رسیده باشد که اعضای بدن آن قابل تشخیص باشد، مصرف آن مکروه و در برخی موارد ناپسند است.
آیتالله سیستانی نیز بیان کردهاند که اگر تخم مرغ در مراحل اولیه باروری باشد، مصرف آن جایز است. اما اگر جنین شکل گرفته باشد، بهتر است از مصرف آن خودداری شود.
آیتالله مکارم شیرازی معتقدند که خوردن تخم مرغ نطفه دار قبل از رشد جنین اشکالی ندارد، اما اگر نطفه به مرحلهای برسد که بتوان آن را جوجه در نظر گرفت، مصرف آن از نظر شرعی مکروه است.
آیتالله وحید خراسانی نیز نظری مشابه دیگر مراجع تقلید دارند و بیان کردهاند که اگر نطفه تخم مرغ در مراحل اولیه باشد، مصرف آن جایز است. اما در مراحل پیشرفته که جنین به وضوح قابل مشاهده است، مصرف آن مکروه خواهد بود.
در احکام فقهی، حرام به معنای ممنوعیت قطعی است و انجام آن گناه محسوب میشود. اما مکروه به معنای عملی است که انجام ندادن آن بهتر است، اما در صورت انجام، گناهی بر فرد وارد نمیشود. در مورد تخم مرغ نطفه دار، فقها بیشتر به مکروه بودن آن اشاره کردهاند تا حرام بودن. بنابراین، اگر فردی آن را مصرف کند، گناهی مرتکب نشده است، اما بهتر است از مصرف آن پرهیز شود.
در فقه شیعه، همانطور که اشاره شد، خوردن تخم مرغ نطفه دار قبل از رشد کامل جنین جایز است، اما در مراحل پیشرفته رشد، مکروه محسوب میشود.
فقهای حنفی معتقدند که خوردن تخم نطفه دار در صورتی که جنین کاملاً شکل نگرفته باشد، جایز است. اما اگر جنین رشد کرده باشد و مشخص شود که تخم حاوی جوجه مرده است، مصرف آن حرام خواهد بود.
فقهای شافعی بیان میکنند که تخم نطفه دار اگر به مرحلهای نرسیده باشد که جوجه در آن شکل بگیرد، خوردن آن جایز است. اما اگر جوجه به وضوح در داخل تخم مشاهده شود، مصرف آن ناپسند خواهد بود.
این دو مذهب نیز نظری مشابه دارند و مصرف تخم نطفه دار را در مراحل اولیه جایز و در مراحل پیشرفته نامناسب میدانند.
از نظر علمی، مصرف تخم مرغ نطفه دار تفاوت خاصی با تخم مرغ معمولی ندارد، مگر آنکه جنین به حدی رشد کرده باشد که ساختار پروتئین و ترکیبات آن تغییر کند. در این صورت، ممکن است از نظر بهداشتی مشکلاتی ایجاد کند.
حکم تخم مرغ نطفه دار از نظر شرعی بستگی به میزان رشد جنین در داخل تخم دارد. اگر نطفه در مراحل اولیه باشد، مصرف آن از نظر اکثر فقها جایز است. اما اگر جنین به حدی رشد کرده باشد که اعضای آن قابل تشخیص باشد، مصرف آن مکروه خواهد بود.